ضدیخ و ضدجوش (Antifreeze/Coolant) مایعی است که در سیستم خنک‌کننده خودروها و برخی تجهیزات صنعتی استفاده می‌شود تا از یخ‌زدگی، جوش آوردن و خوردگی قطعات جلوگیری کند.

ترکیبات و انواع ضد یخ/ضد جوش:

ترکیب اصلی: معمولاً از اتیلن گلیکول یا پروپیلن گلیکول به‌عنوان پایه استفاده می‌شود که با آب و افزودنی‌های شیمیایی (مانند بازدارنده‌های خوردگی) ترکیب می‌شود.

انواع ضدیخ:
• IAT (Inorganic Additive Technology): قدیمی‌تر، حاوی سیلیکات و فسفات، مناسب برای خودروهای قدیمی.
• OAT (Organic Acid Technology): بدون سیلیکات، با طول عمر بیشتر، مناسب برای خودروهای مدرن.
• HOAT (Hybrid Organic Acid Technology): ترکیبی از IAT و OAT، با عملکرد متعادل.
• ضدیخ‌های پروپیلن گلیکول: غیرسمی‌تر و سازگار با محیط زیست.

وظایف ضدیخ/ضدجوش:

• جلوگیری از یخ‌زدگی: نقطه انجماد مایع خنک‌کننده را کاهش می‌دهد (تا حدود -40 درجه سانتی‌گراد بسته به نسبت ترکیب با آب).
• جلوگیری از جوش آوردن: نقطه جوش را افزایش می‌دهد (معمولاً تا 120-130 درجه سانتی‌گراد تحت فشار).
• محافظت از خوردگی: از زنگ‌زدگی و خوردگی قطعات فلزی (رادیاتور، پمپ آب و…) جلوگیری می‌کند.
• انتقال حرارت: گرمای موتور را به طور مؤثر به رادیاتور منتقل می‌کند.

نسبت ترکیب با آب:

• معمولاً ضد یخ با آب مقطر به نسبت 50:50 یا 60:40 (ضد یخ به آب) مخلوط می‌شود. این نسبت تعادل خوبی بین محافظت در برابر یخ‌زدگی و جوش آوردن ایجاد می‌کند.

 استفاده از آب معمولی توصیه نمی‌شود، زیرا املاح موجود در آن می‌تواند باعث رسوب و خوردگی شود. بهتر است از آب مقطر صنعتی استفاده کنید (ایده ال) و یا حتی الامکان از آب تسویه شده برای آن استفاده کنید.

نکات مهم در استفاده:

• تعویض دوره‌ای: بسته به نوع ضدیخ، هر 2 سال یا 100.000 کیلومتر باید تعویض شود.
• تطابق با خودرو: از ضدیخ توصیه‌شده توسط سازنده خودرو استفاده کنید (مشخصات در دفترچه راهنمای خودرو)
• بررسی سطح مایع: به طور منظم سطح ضدیخ در مخزن رادیاتور یا مخزن انبساط بررسی شود.

خطرات: اتیلن گلیکول سمی است و باید دور از دسترس کودکان و حیوانات نگهداری شود.

علائم خرابی یا کمبود ضدیخ:

• بالا رفتن دمای موتور
• نشتی مایع خنک‌کننده زیر خودرو
• تغییر رنگ ضدیخ (کدر شدن یا زنگ‌زدگی)
• کاهش سطح مایع در مخزن

نکات نگهداری:

• از مخلوط کردن انواع مختلف ضدیخ (مثلاً OAT با IAT) خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث رسوب یا کاهش کارایی شود. قبل از افزودن ضدیخ جدید، سیستم خنک‌کننده را شستشو دهید و در مناطق سردسیر، از ضدیخ با غلظت بالاتر استفاده کنید.